Hasło „magmowa skała wylewna” w krzyżówkach zwykle prowadzi do nazw skał wulkanicznych, które powstają z lawy na powierzchni lub tuż pod nią. Najczęściej trafia się kilka konkretnych odpowiedzi — poniżej zebrane najpopularniejsze warianty, które realnie przewijają się w diagramach.
(6 liter)
(7 liter)
(8 liter)
(6 liter)
(7 liter)
(6 liter)
(3 litery)
BAZALT
Bazalt to najklasyczniejsza skała magmowa wylewna — powstaje z szybko stygnącej lawy, zwykle ma ciemną barwę i drobnoziarnistą budowę. W krzyżówkach bywa pierwszym strzałem, bo jest krótki i powszechnie rozpoznawalny.
Ciekawostka: wiele bazaltów tworzy charakterystyczne „słupy” (spękania kolumnowe) — wyglądają jak równo przycięte kamienne pręty.
Kontekst krzyżówkowy: często idzie pod definicje typu „skała wulkaniczna”, „wylewna”, „ciemna skała magmowa”. Bywa mylony z granitem (też popularny w krzyżówkach), ale granit jest głębinowy, nie wylewny.
ANDEZYT
Andezyt to skała wylewna pośrednia (między bazaltem a ryolitem), kojarzona z wulkanizmem stref subdukcji. W diagramach trafia się często, bo ma wygodne 7 liter i jest „szkolnie” znany.
Kontekst krzyżówkowy: pojawia się w hasłach „skała wulkaniczna z Andów” albo po prostu „magmowa wylewna”. Uwaga na podobnie brzmiące formy w odmianie — do kratek zwykle wchodzi mianownik: ANDEZYT.
OBSYDIAN
Obsydian to w praktyce „szkło wulkaniczne” — powstaje, gdy lawa krzemionkowa stygnie tak szybko, że nie zdążą urosnąć kryształy. Najczęściej czarny, czasem z połyskiem.
Kontekst krzyżówkowy: potrafi iść pod definicje „szklista skała”, „wulkaniczne szkło”, „czarna skała wylewna”. Dobra podpowiedź: jeśli w krzyżówce szukane jest 8 liter i pasuje klimat „wulkan + szkło”, to zwykle właśnie to.
RYOLIT
Ryolit to jasna, krzemionkowa skała wylewna (odpowiednik granitu, tylko że wylewny). W krzyżówkach pojawia się nieco rzadziej niż bazalt, ale wciąż regularnie — zwłaszcza gdy potrzebne jest 6 liter.
Kontekst krzyżówkowy: definicje typu „jasna skała wulkaniczna”, „kwaśna skała wylewna”. Bywa mylony z „rhyolitem” (pisownia angielska) — w polskich krzyżówkach praktycznie zawsze jest RYOLIT.
TRACHIT
Trachit to skała wylewna bogata w skalenie, zwykle jasnoszara. Nazwa brzmi trochę „podręcznikowo”, ale krzyżówki ją lubią: 7 liter i dość charakterystyczny układ spółgłosek.
Kontekst krzyżówkowy: trafia się pod hasłami „skała wulkaniczna”, „wylewna skała magmowa”, czasem „skała z Etny” (zależnie od autora). Jeśli w krzyżówce widać końcówkę „-CHIT”, wybór bywa prosty.
PUMEKS
Pumeks (skała pumeksowa) to bardzo lekka, porowata skała wulkaniczna — pełna pęcherzyków po gazach uwięzionych w lawie. Zaskakuje tym, że potrafi unosić się na wodzie, przynajmniej przez jakiś czas.
Ciekawostka: świeży pumeks dzięki porowatości bywa tak lekki, że jego gęstość może być mniejsza niż 1 g/cm³ — stąd „pływanie”.
Kontekst krzyżówkowy: często pod definicje „lekka skała wulkaniczna”, „ścierna skała”, „porowata skała”. Uwaga: w krzyżówkach bywa też zwykłe hasło „kamień do pięt” — odpowiedź nadal ta sama.
TUF
Tuf to skała wulkaniczna z popiołów i okruchów wyrzuconych podczas erupcji (czyli materiał piroklastyczny). W ścisłej geologii bywa odróżniany od typowych „lawowych” wylewnych, ale krzyżówkowo często wrzuca się go do jednego worka: „skała wulkaniczna / wylewna”.
Kontekst krzyżówkowy: ogromny plus to długość — 3 litery. Gdy w diagramie brakuje krótkiego hasła na „skałę wulkaniczną”, TUF pojawia się wyjątkowo często.