Artur Wojdat urodził się 20 maja 1968 roku w Olsztynie i wyrósł na jednego z najwybitniejszych pływaków w historii polskiego sportu. Brązowy medal olimpijski z Seulu, rekord świata pobity we własnym finale olimpijskim, dwa złote medale mistrzostw Europy i dziewięć indywidualnych tytułów mistrza NCAA w USA – to dorobek, który do dziś nie ma odpowiednika w polskim pływaniu mężczyzn. Przez lata pozostawał postacią niemal legendarną, choć po zakończeniu kariery prawie całkowicie zniknął z mediów. Warto zebrać w jednym miejscu wszystko, co o nim wiadomo.
Olsztyn, Poznań i pierwsze kroki w basenie
Artur Wojdat jest synem Ryszarda – pułkownika Wojska Polskiego, absolwenta Oficerskiej Szkoły Radiotechnicznej w Jeleniej Górze – i Marianny Próchniak. Rodzina była związana z Olsztynem, ale sportowa droga Artura szybko powiodła go do Poznania. Był zawodnikiem Olimpii Poznań od 1977 roku. Zaczął więc trenować w wieku zaledwie dziewięciu lat.
W szkole podstawowej ćwiczył pod okiem Tadeusza Mazura, a od ósmej klasy – Wernera Urbańskiego, który – jak twierdzi sam rekordzista – zaszczepił w nim chęć do pracy i z którym odniósł pierwszy sukces: medale na mistrzostwach Europy juniorów w Leeds. To Urbański ukształtował w nim podstawy warsztatu, które później pozwoliły mu podbić baseny całego świata.
Koledzy są zgodni, że tak ciężki sport jak pływanie, zimna woda w basenie, ranne wstawanie i krótkie wakacje nie zachęcały Artura do tej dyscypliny. Trenerzy nie mieli z przyszłym mistrzem łatwego życia. Sam Wojdat przyznawał otwarcie, że motywacja do treningów nigdy nie była jego mocną stroną – ale wyniki mówiły same za siebie.
Wyjazd do USA i narodziny rekordzisty świata
Dzięki talentowi stał się pierwszym polskim pływakiem, który skorzystał z szansy wyjazdu na stypendium sportowe do USA. W 1985 roku wyjechał razem z Wojciechem Wyżgą do Stanów Zjednoczonych i w latach 1985–1988 trenował w Mission Viejo Nadadores, co dało początek szkoleniu polskich pływaków w tym kraju.
Wielki wpływ na jego karierę miał trener Terry Stoddard w Mission Viejo, który uczynił go rekordzistą świata i doprowadził do olimpijskiego medalu w Seulu. Stoddard twierdził, że Artur jest specyficznym typem zawodnika, który w pewnym sensie jest sam swoim trenerem i wie, co w danym momencie jest dla niego najkorzystniejsze. Sam pływak uważał jednak, że z natury jest leniwy i potrzebował przysłowiowego „bacika” – właśnie Stoddard potrafił wyegzekwować od niego ciężką pracę.
Na wiosennych mistrzostwach USA w Orlando, 25 marca 1988 roku, Wojdat ustanowił rekord świata na 400 m stylem dowolnym. Wynikiem 3:47,38 pobił rekord należący od 1985 roku do Niemca Michaela Grossa (3:47,80). Był to przełomowy moment – najlepszy kraulista w historii polskiego pływania stał się tym samym pierwszym polskim rekordzistą świata na pływalni 50-metrowej.
Seul 1988 – brązowy medal i jeszcze lepszy rekord świata
Na igrzyska olimpijskie w Seulu Wojdat przyjechał jako aktualny rekordzista świata na 400 metrów stylem dowolnym. Presja była ogromna, stawka wyjątkowo wysoka.
Na 400 m stylem dowolnym zajął w swoim biegu eliminacyjnym pierwsze miejsce i z trzecim czasem (3:49,68) zakwalifikował się do finału, w którym wywalczył brązowy medal z czasem 3:47,34. W finale pobił swój własny rekord świata, ale zdołał ukończyć wyścig jedynie na trzecim miejscu, za Uwe Dasslerem i Duncanem Armstrongiem.
Czas 3:47,34 z finału olimpijskiego w Seulu był o 0,04 sekundy lepszy od rekordu świata, który Wojdat ustanowił zaledwie kilka miesięcy wcześniej w Orlando. Co szczególnie wymowne – jeszcze osiem lat później, podczas igrzysk w Atlancie w 1996 roku, ten sam wynik wystarczyłby do zdobycia złotego medalu olimpijskiego.
Na tych samych igrzyskach Wojdat wystartował również na 200 m stylem dowolnym – wygrał kwalifikacje z czasem 1:48,02, a w finale zajął piąte miejsce z czasem 1:48,40. Był pierwszym polskim pływakiem, który zdobył medal olimpijski, co stanowiło przełom dla całego polskiego pływania.
Mistrzostwa Europy i Świata – złoto i brąz
Artur Wojdat był dwukrotnym mistrzem Europy – w 1989 i 1991 roku. Oba złote medale zdobył na dystansie 400 metrów stylem dowolnym, potwierdzając dominację na tym dystansie w skali kontynentu przez kilka lat z rzędu.
Na mistrzostwach świata w 1991 roku w Perth zdobył dwa brązowe medale – na 200 m i 400 m stylem dowolnym. Był tym samym pierwszym polskim medalistą mistrzostw świata w pływaniu. Dwa brązy z jednych mistrzostw globu to osiągnięcie, które w polskim pływaniu mężczyzn pozostaje do dziś wyjątkowe.
W 1991 roku zwyciężył też w wyścigu na 400 m stylem dowolnym podczas Letniej Uniwersjady, z czasem 3:52,55, a na dystansie 200 m zajął drugie miejsce z czasem 1:50,69. Na Letniej Uniwersjadzie w 1993 roku zdobył brązowy medal w sztafecie 4 × 100 m stylem zmiennym – jego partnerami byli Krzysztof Cwalina, Artur Przywara i Rafał Szukała.
University of Iowa – dominacja w NCAA
Początki na uczelni i błyskawiczne rekordy
Po sukcesie na igrzyskach olimpijskich w Seulu Wojdat podjął studia na University of Iowa, gdzie reprezentował drużynę Iowa Hawkeyes w pływaniu i skokach do wody w latach 1988–1992. Pod kierunkiem głównego trenera Glenna Pattona pomógł drużynie Hawkeyes zająć drugie miejsce w konferencji Big Ten i wejść do czołowej ósemki mistrzostw NCAA w 1989 roku.
W drodze do tego wyniku Wojdat pobił rekord NCAA na dystansie 500 jardów stylem dowolnym, osiągając czas 4:12,24. Był to sygnał, że na amerykańskich basenach akademickich pojawił się zawodnik z innej ligi.
Dziewięć tytułów mistrza NCAA – rekord uczelni
Artur Wojdat jest jedynym zawodnikiem w historii University of Iowa, który zdobył tytuł mistrza NCAA aż dziewięć razy. Szczegółowy bilans jego tytułów wygląda następująco:
- Cztery kolejne tytuły mistrza NCAA na dystansie 500 jardów stylem dowolnym – w latach 1989, 1990, 1991 i 1992. Trzykrotnie zwyciężył też na dystansie 1650 jardów (1990, 1991, 1992) oraz dwukrotnie na 200 jardach stylem dowolnym (1989 i 1991).
18-krotny All-American NCAA · 9 indywidualnych tytułów mistrza NCAA – rekord University of Iowa · 3-krotny Big Ten Swimmer of the Year (1990, 1991, 1992) · jedyny zawodnik w historii uczelni, który zwyciężył w wyścigu na 500 jardów na czterech kolejnych mistrzostwach NCAA
Wojdat był trzykrotnie wybierany Pływakiem Roku konferencji Big Ten – w latach 1990, 1991 i 1992. Przez wszystkie cztery lata Iowa pozostawała dominującą siłą w pływaniu Big Ten, co obejmowało niepokonany sezon w 1991 roku i trzy kolejne lokaty w czołowej piętnastce mistrzostw NCAA.
Igrzyska w Barcelonie 1992
Artur Wojdat wystartował również na igrzyskach olimpijskich w Barcelonie w 1992 roku. Był to jego drugi i ostatni start olimpijski. Choć nie udało mu się powtórzyć medalu z Seulu, sam fakt zakwalifikowania się na igrzyska podczas intensywnego okresu studiów i rywalizacji w NCAA świadczy o wyjątkowej dyspozycji sportowej, którą utrzymywał przez wiele lat.
Studia i życie po zakończeniu kariery
Od 1991 roku był zawodnikiem University of Iowa, gdzie ukończył w 1993 roku studia informatyczne. Wybór kierunku okazał się trafny – pływanie dało mu niezależność finansową w młodym wieku i możliwość wyjazdu do Stanów Zjednoczonych, gdzie osiadł na stałe i znalazł pracę informatyka.
Jego żona Maile jest prawniczką. Para mieszka w Stanach Zjednoczonych. Wojdat mówił, że sportowo czuje się spełniony i od dawna koncentruje się już tylko na karierze zawodowej.
Po prawie trzydziestu latach nieobecności w mediach pojawił się publicznie jako niezwykła postać, którą można było zobaczyć i usłyszeć na nowo. Rekord świata, medale igrzysk olimpijskich, mistrzostw świata i Europy, sława – mimo tego Wojdat nie wspomina miło sportowej kariery. Jak przypomina sobie codzienną harówkę na treningach, to – jak sam przyznał – aż go trzepie.
Iowa Athletic Hall of Fame – zasłużone wyróżnienie
W 2004 roku Artur Wojdat został wprowadzony do Iowa Athletic Hall of Fame. To jedno z najważniejszych wyróżnień dla sportowców związanych z University of Iowa, przyznawane zawodnikom, którzy w wyjątkowy sposób zapisali się w historii uczelni.
Oficjalny profil w Iowa Athletic Hall of Fame wymienia go jako: byłego rekordzistę świata na 400 metrów stylem dowolnym, brązowego medalisty olimpijskiego, 18-krotnego All-Americana NCAA, 9-krotnego mistrza NCAA – co jest rekordem uczelni – oraz rekordzistę Igrzysk Dobrej Woli.
Miejsce w historii polskiego pływania
Artur Wojdat jest określany jako najlepszy kraulista w historii polskiego pływania, pierwszy polski rekordzista świata na pływalni 50-metrowej, pierwszy polski medalista mistrzostw świata i pierwszy polski medalista olimpijski wśród pływaków mężczyzn. Każdy z tych przymiotników to osobna strona w historii polskiego sportu.
Urodzony w Olsztynie, ukształtowany w Poznaniu, dojrzały w Ameryce – Wojdat przeszedł drogę, którą przed nim nie pokonał żaden polski pływak. Jego rekord świata z 1988 roku, pobity przez niego samego kilka miesięcy później w finale olimpijskim, pozostaje jednym z najbardziej spektakularnych momentów w dziejach polskiej lekkoatletyki wodnej. Dziewięć tytułów mistrza NCAA w barwach Iowa Hawkeyes to zaś dorobek, który w historii tej uczelni nie ma sobie równych.
—